Podatkowe skutki otrzymania zapłaty za towar lub usługę wykonane na rzecz konsumenta w gotówce

Pomimo, że płatności bankowe stają się obecnie normą jeżeli chodzi o regulowanie należności to jednak wciąż zdarzają się sytuacje gdzie przedsiębiorca otrzymuje płatność za towar lub usługę w formie gotówki. W naszym dzisiejszym artykule zastanowimy się jakie może to wywoływać skutki podatkowe w sytuacji gdy nabywcą jest konsument.

Wyłączenie z kosztów podatkowych transakcji opłaconych gotówką

W kontekście rozpatrywanego problemu należy przede wszystkim zwrócić uwagę na treść art. 22p ust. 1 pkt 1 ustawy PIT, która to podaje, że podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 19 ustawy Prawo przedsiębiorców została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego.

W przypadku zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 19 ustawy Prawo przedsiębiorców została dokonana z naruszeniem ust. 1, podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą w tej części albo zmniejszają koszty uzyskania przychodów albo w przypadku braku możliwości zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów – zwiększają przychody.

Odpowiednio zmniejszenia kosztów lub zwiększenia przychodów dokonuje się w miesiącu, w którym odpowiednio została dokonana płatność bez pośrednictwa rachunku płatniczego.

Należy jednak podkreślić, że przepis ten nie będzie dotyczył przypadków gdy kupującym – czyli ponoszącym wydatek – jest konsument. Konsument jako osoba nieprowadząca działalności gospodarczej nie rozpoznaje kosztów podatkowych. W konsekwencji nie dotyczy go ww. art. 22p ustawy PIT i nie wiążą się dla konsumenta żadne negatywne skutki w przypadku zapłaty należności w gotówce.

WAŻNE

Podstawową sankcją w przypadku zapłaty należności w gotówce jest brak możliwości zaliczenia wydatku do kosztu podatkowego. Zagadnienie to jest jednak istotne z punktu widzenia nabywcy towarów lub usług, który ma status przedsiębiorcy.

Przyjęcie należności w gotówce od konsumenta a skutki dla sprzedawcy

Zgodnie z pierwotnymi założeniami Polskiego Ładu, na mocy ustawy zmieniającej z dnia 29 października 2021 r. do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych miał zostać dodany nowy art. 14 ust. 2 pkt 22, zgodnie z którym za przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się kwoty płatności dotyczącej transakcji, o której mowa w art. 7b ustawy o prawach konsumenta otrzymana bez pośrednictwa rachunku płatniczego.

Zgodnie zaś z ww. art. 7b ustawy o prawa konsumenta konsument jest obowiązany do dokonywania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego, jeżeli jednorazowa wartość transakcji z przedsiębiorcą, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 20 000 zł lub równowartość tej kwoty, przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji.

Co istotne ww. przepisy miały początkowo wejść w życie z dniem 1 stycznia 2024 roku. Ustawodawca zdecydował jednak o uchyleniu tych regulacji co po pierwsze oznacza, że konsument nie jest zobowiązany do dokonywania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego (niezależnie od wartości transakcji), zaś po drugie po stronie przedsiębiorcy nie występuje dodatkowy przychód z uwagi na płatności gotówkowe.

Nadal zatem możliwe jest aby konsument regulował należności wobec przedsiębiorcy w gotówce. Przypomnijmy bowiem, że forma bezgotówkowych rozliczeń jest obligatoryjna w zakresie transakcji pomiędzy przedsiębiorcami. Otóż zgodnie z art. 19 ustawy Prawo przedsiębiorców dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku gdy:

  1. stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz
  1. jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty, przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji.

Ww. przepis odnosi się do płatności realizowanych jako rezultat transakcji dokonywanych pomiędzy przedsiębiorcami.

WAŻNE

Przepisy nakazujące przyjmowanie płatności od konsumenta w formie bezgotówkowej (przy wartości powyżej 20 000 zł) i ustanawiające przychód podatkowy dla przedsiębiorców przy naruszeniu tego obowiązku zostały uchylone i nie weszły w życie od 1 stycznia 2024 roku.

Rozpoznanie przychodu podatkowego w przypadku płatności w gotówce otrzymanej od konsumenta

Powyższe oznacza, że w zakresie rozpoznania momentu powstania przychodu w przypadku realizowanej dostawy towarów lub świadczenia usług na rzecz konsumentów obowiązują zasady ogólne wyrażone w art. 14 ust. 1c ustawy PIT. Przepis ten stanowi, że za datę powstania przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się, z zastrzeżeniem ust. 1e, 1h-1j i 1n-1p, dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:

  1. wystawienia faktury lub
  2. uregulowania należności.

Warto podkreślić, że powyższa regulacja nie różnicuje momentu powstania przychodu od tego czy konsument ureguluje płatność w gotówce czy też w formie płatności bezgotówkowych. Moment powstania przychodu będzie określany na takich samych zasadach.

Reasumując powyższe należy wskazać, ze w aktualnym stanie prawnym przedsiębiorca nie ponosi żadnych negatywnych skutków w przypadku przyjmowania należności za dostarczony towar lub też wykonaną usługę w formie gotówki. Przepisy stanowiące o obowiązku korzystania z bezgotówkowych form przyjmowania płatności od konsumentów nie weszły w życie.

Wycofanie nieruchomości z firmy w celu dalszego wynajmu prywatnego – rozliczenie VAT

Przypadek w ramach którego dochodzi do wycofania nieruchomości z majątku firmowego może podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT. Okazuje się jednak, że sytuacja podatkowa ulega zmianie jeżeli taka nieruchomość będzie nadal wynajmowana – nawet jeżeli odbywać się to będzie w ramach najmu prywatnego.

Wycofanie nieruchomości a podatek VAT

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że opodatkowaniu VAT podlega nie tylko odpłatna dostawa towarów. Jak bowiem wynika z treści art. 7 ust. 2 ustawy VAT opodatkowaniu podlega również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności:

  1. przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia,
  2. wszelkie inne darowizny

– jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych.

Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że opodatkowaniu VAT podlega generalnie każde nieodpłatne przekazanie towaru należącego do przedsiębiorstwa, z którym wiąże się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, o ile podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu tych towarów, ich imporcie lub wytworzeniu tych towarów lub ich części składowych.

Jeżeli natomiast podatnik nie miał prawa do odliczenia kwoty podatku naliczonego, to wszelkie przekazanie lub zużycie towarów bez wynagrodzenia (nieodpłatne przekazania), pozostaje neutralne podatkowo (podatnik nie musi dokonać ich opodatkowania).

W konsekwencji jeżeli podatnik odliczył podatek VAT od nabycia lub też wytworzenia nieruchomości i następnie nieruchomość tą wycofał z firmy (czyli przekazał do majątku prywatnego) to taka czynność generuje konieczność odprowadzenia podatku VAT (pomijamy tu kwestie ewentualnego zwolnienia od podatku VAT).

WAŻNE

W przypadku wycofania nieruchomości z działalności gospodarczej i przekazania jej do majątku prywatnego powstaje obowiązek w podatku VAT, o ile przy nabyciu lub wytworzeniu podatnik posiadał prawo do odliczenia podatku naliczonego.

Najem prywatny a działalność gospodarcza w rozumieniu ustawy VAT

Najem nieruchomości jest w świetle przepisów prawa cywilnego czynnością ciągłą i dokonywaną za wynagrodzeniem, a więc czynnością odpłatną. Umowę najmu należy zestawić z definicją działalności gospodarczej zawartą w art. 15 ust. 2 ustawy VAT. Zgodnie z tym przepisem działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

W świetle powołanych wyżej przepisów najem wypełnia określoną w art. 15 ust. 2 ustawy definicję działalności gospodarczej, jeżeli wykonywany jest w sposób ciągły dla celów zarobkowych (zawierane umowy najmu mają zazwyczaj długotrwały charakter, a uzyskiwane korzyści z tego tytułu są w zasadzie stałe), bez względu na to, czy najem jest prowadzony w ramach działalności gospodarczej, czy jako odrębne źródło przychodu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Najem nieruchomości niemieszkalnych stanowi odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy i podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Jedynie w przypadku najmu nieruchomości mieszkalnych na długoterminowe cele mieszkaniowe istnieje możliwość zastosowania przedmiotowego zwolnienia od podatku określonego w art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy VAT.

WAŻNE

Najem nieruchomości – również ten prowadzony w ramach majątku prywatnego – kwalifikuje się na gruncie podatku VAT jako odpłatne świadczenie usług podlegające opodatkowaniu tymże podatkiem.

Wycofanie nieruchomości w celu dalszego wynajmu nie generuje obowiązku zapłaty podatku VAT

W świetle przedstawionych wyjaśnień możemy zatem wskazać, że w sytuacji gdy nieruchomość jest wycofana z majątku firmowego jednakże w celu prowadzenia wynajmu w ramach majątku prywatnego to na gruncie podatku VAT mamy zachowaną ciągłość prowadzenia działalności gospodarczej. Taka nieruchomość będzie bowiem dalej wykorzystywana w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

To z kolei oznacza, że w odniesieniu do czynności wycofania nieruchomości z prowadzonej działalności, która po wycofaniu będzie wynajmowana, nie będzie miał zastosowania art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy, bowiem nie nastąpi tutaj dostawa towaru na cele osobiste podatnika. Co za tym idzie czynność ta nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Takie też stanowisko zaprezentował Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 29.04.2022r., nr 0113-KDIPT1-3.4012.77.2022.2.OS.

W rezultacie jeżeli podatnik wycofuje z majątku firmowego nieruchomość (np. wykreśla ją z ewidencji środków trwałych) i przekazuje do majątku prywatnego celem prowadzenia dalszego wynajmu to takie wycofanie jest na gruncie podatku VAT neutralne podatkowo i nie obliguje konieczności zapłaty podatku od towarów i usług. Oczywiście trzeba pamiętać, że najem prywatny jest formą działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy VAT, a zatem należy w tym zakresie dokonać stosowanych rozliczeń z fiskusem w ramach odpłatnego świadczenia usług.

Zbieg czynności podatkowych w przypadku najmu prywatnego i działalności gospodarczej (VAT, JPK, kasa fiskalna)

Najem prywatny stanowi u wielu przedsiębiorców dodatkowe źródło dochodu pasywnego. Choć teoretycznie nie jest związany z działalnością gospodarczą z uwagi na rozliczanie w ramach odrębnego źródła przychodów w PIT, to na gruncie podatku VAT sprawa ma się zgoła odmiennie. W pewnych przypadkach nie dopilnowanie korelacji najmu prywatnego z działalnością gospodarczą może doprowadzić do licznych kłopotów, a nawet do utraty prawa do zwolnienia z VAT.

Na gruncie VAT najem prywatny traktowany jest jak każda inna działalność gospodarcza

Tak jak zaakcentowano na wstępie, kwestia najmu prywatnego na gruncie PIT i VAT to dwa zupełnie odmienne zagadnienia, które należy rozpatrywać i analizować odrębnie.

Każdy najem, w tym tzw. najem prywatny na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług stanowi de facto działalność gospodarczą z uwagi na cechę ciągłości i zorientowaniu na cel zarobkowy. Powyższa teza znajduje odzwierciedlenie w interpretacjach indywidualnych np. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z dnia 20 września 2023r., sygn. 0114-KDIP1-3.4012.334.2023.5.AMA, podkreślił, że „Również bez znaczenia, dla uznania Pani za podatnika podatku od towarów i usług prowadzącego działalność gospodarczą w rozumieniu podatku VAT z tytułu udostępnienia pokoi, pozostaje okoliczność ich wynajmu w ramach tzw. „najmu prywatnego” jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej w myśl przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług będzie Pani prowadziła działalność gospodarczą w rozumieniu tej ustawy i będzie Pani miała status podatnika podatku VAT.”

Powyższa kwalifikacja sprawia, że wynajmując prywatnie lokale należy przestrzegać przepisów ustawy o VAT na każdej płaszczyźnie.

Podatnik zwolniony z VAT wliczy przychody z najmu do limitu 200 000 zł uprawniającego do zwolnienia podmiotowego

Pierwszą istotną konsekwencją najmu prywatnego przy jednoczesnym prowadzeniu działalności gospodarczej jest konieczność kumulowania przychodów z najmu i działalności gospodarczej w celu weryfikacji limitu zwolnienia podmiotowego z VAT.

Co prawda z art. 113 ust. 2 pkt 2 lit a) ustawy o VAT wynika, że do limitu zwolnienia z VAT nie wlicza się usług zwolnionych na podstawie art. 43 ust. 1 z wyjątkiem jednak transakcji związanych z nieruchomościami, jeśli czynności te nie mają charakteru usług pomocniczych. Fiskus stoi jednak na stanowisku, iż najem prywatny nawet jednego mieszkania nie ma charakteru usługi pomocniczej, lecz ciągłej, a co za tym idzie przychody należy uwzględnić w limicie zwolnienia z VAT. Potwierdza to w szczególności interpretacja indywidualna wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 15 maja 2023r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.208.2023.1.KO: „Mając na uwadze opis sprawy oraz powołane przepisy prawa należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie obroty z tytułu świadczenia usług najmu mieszkań na cele mieszkaniowe, jako transakcje związane z nieruchomościami, które nie mają charakteru czynności pomocniczych, powinny być wliczane do wartości sprzedaży, o której mowa w art. 113 ust. 1 ustawy. Zatem po przekroczeniu kwoty, o której mowa w art. 113 ust. 1 ustawy, powinien Pan złożyć zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług VAT-R we właściwym urzędzie skarbowym.”

W skrajnym przypadku przeoczenie obrotów z najmu prywatnego przy jednoczesnym założeniu, że obroty z działalności gospodarczej balansują na granicy zwolnienia podmiotowego z VAT, może doprowadzić do utraty tego zwolnienia. Wsteczna rejestracja do VAT połączona z koniecznością dopłaty podatku wraz z odsetkami może być niezwykle dotkliwa finansowo dla podatnika.

Czynny podatnik VAT winien wykazać najem prywatny w JPK_VAT z odpowiednią stawką podatku lub zastosować zwolnienie

Czynny podatnik VAT świadczący usługi najmu prywatnego obowiązany jest do uwzględnienia w odrębnych pozycjach deklaracji/JPK wartości wyświadczonych usług. Istnieją trzy możliwości rozliczenia najmu na gruncie VAT:

  • zastosowanie zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 36, tj. najem na cele mieszkalne (długoterminowy),
  • zastosowanie obniżonej stawki VAT 8% dla usług krótkotrwałego zakwaterowania (dział PKWiU 55),
  • zastosowanie podstawowej stawki VAT 23% dla pozostałych usług najmu np. lokali użytkowych itp.

W tym miejscu należy jednak podkreślić, iż obniżona stawka VAT 8% znajduje zastosowanie tylko przy bezpośrednim wynajmie. Jeżeli podatnik korzysta z usług pośrednika, który dalej podnajmuje nieruchomość na własny rachunek, wówczas konieczne jest zastosowanie stawki podstawowej 23% (np. Wiążąca Informacja Stawkowa z dnia 4 marca 2022, sygn. 0112-KDSL2-1.440.362.2021.2.SS).

Pozostałe obowiązki na gruncie VAT wynikające z najmu prywatnego: kasa fiskalna, rozpoznanie obowiązku podatkowego, wystawienie faktury

Traktowanie najmu prywatnego na gruncie ustawy o VAT jak każdej innej działalności gospodarczej sprawia, że podmioty świadczące usługi w zakresie najmu zobligowani są do weryfikowania wszelkich obowiązków wynikających z tych przepisów. Poniżej przegląd najważniejszych zagadnień.

Wystawienie faktury. Co do zasady podatnik świadczący usługi zwolnione z VAT nie jest zobligowany do wystawienia faktury (art. 106b ustawy o VAT). W przypadku świadczenia usługi najmu na rzecz osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej podatnik nie ma obowiązku wystawienia faktury nawet na żądanie nabywcy. W takich przypadkach podatnik może wystawić fakturę dobrowolnie. Świadczenie opodatkowanych usług najmu i/lub na rzecz innych podatników VAT obowiązkowo należy udokumentować fakturą. Moment wystawienia faktury należy skorelować z powstaniem obowiązku podatkowego.

Obowiązek podatkowy. W przypadku usług najmu obowiązek podatkowy powstaje z momentem wystawienia faktury. Do czynienia mamy w tym przypadku z wyjątkiem, bowiem wedle zasady ogólnej obowiązek podatkowy na gruncie VAT powstaje z chwilą dokonania dostawy towaru lub wykonania usługi. Jeżeli podatnik nie wystawia faktury lub wystawia ją z opóźnieniem, wówczas obowiązek podatkowy powstaje z chwilą upływu terminu płatności wynikającego np. z umowy najmu.

Kasa fiskalna. Rozporządzenie wydane na podstawie ustawy o VAT w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących przewiduje zwolnienie podmiotowe, gdzie do 20 000 zł obrotu na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej nie ma obowiązku ewidencjonowania sprzedaży na kasie fiskalnej. Jednorazowe przekroczenie limitu obliguje do posiadania kasy fiskalnej chyba, że podmiot będzie korzystać ze zwolnień przedmiotowych. Zwalnia się z obowiązku ewidencjonowania szereg czynności wymienionych w załączniku do rozporządzenia, do których zalicza się w szczególności:

  • wynajem i usługi zarządzania nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi, jeżeli świadczenie tych usług w całości zostało udokumentowane fakturą lub świadczący usługę otrzyma w całości zapłatę za wykonaną czynność za pośrednictwem poczty, banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej (odpowiednio na rachunek bankowy podatnika lub na rachunek podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem), a z ewidencji i dowodów dokumentujących zapłatę jednoznacznie wynika, jakiej konkretnie czynności dotyczyła,
  • świadczenie usług na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych, jeżeli świadczący usługę otrzyma w całości zapłatę za wykonaną czynność za pośrednictwem poczty, banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej (odpowiednio na rachunek bankowy podatnika lub na rachunek podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem), a z ewidencji i dowodów dokumentujących zapłatę jednoznacznie wynika, jakiej konkretnie czynności dotyczyła.

Inaczej rzecz ujmując po przekroczeniu limitu 20 000 zł podatnik może nie instalować kasy fiskalnej, o ile płatności wynikające z umowy będzie przyjmować tylko i wyłącznie w formie bezgotówkowej. Końcowo należy zauważyć, iż o przekroczenie limitu nietrudno – wystarczy miesięczny czynsz na poziomie niecałych 1670 zł.

Urząd skarbowy wykreślił przedsiębiorcę z rejestru VAT. Co wtedy?

Wykreślenie podatnika VAT z rejestru podatników VAT to dla podatnika VAT konsekwencje w zakresie rozliczania podatku VAT ale nie tylko.

Kiedy naczelnik urzędu skarbowego może dokonać wykreślenia podatnika VAT z rejestru podatników VAT?

Co w takiej sytuacji. Na te i wiele innych wątpliwości odpowiedziano w niniejszej publikacji.

Co oznacza wykreślenie podatnika z rejestru VAT

Wykreślenie z rejestru podatników VAT dokonuje naczelnik właściwego urzędu skarbowego (przy osobie fizycznej prowadzącej działalność – ze względu na jej adres zamieszkania).

Wykreślenie z rejestru podatników VAT oznacza, iż podatnik który do tej pory widniał w (urzędowym) rejestrze podatników VAT (biała lista) zostaje z określonym dniem z niego wykreślony.

Wykreślenie z rejestru podatników VAT oznacza, że nie może on korzystać z uprawnień wynikających z tego, iż widniał na tej liście. To jest jednak pewne uproszczenie. Dlatego, że gdy podatnika spełnił wszystkie warunki np. do realizacji prawa do odliczenia VAT to pomimo, iż sprzedawca był w ten czas wykreślony z rejestru VAT to nabywca zachowa prawo do odliczenia VAT.

Zgodnie z art. 96 ust. 9 ustawy z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (zwanej dalej ustawą o VAT) naczelnik urzędu skarbowego wykreśla podatnika z rejestru podatników VAT bez zawiadamiania o tym fakcie wobec zaistnienia okoliczności przedstawionych w poniższej tabeli.

Wykreślenie podatnika z rejestru podatników VAT z urzędu bez zawiadomienia o tym fakcie podatnika
Lp. Okoliczność
1. Podatnik nie istnieje
2. Mimo podjętych i udokumentowanych prób nie ma możliwości skontaktowania się z podatnikiem albo jego pełnomocnikiem
3. Dane podane w zgłoszeniu rejestracyjnym (VAT-R) okażą się niezgodne z prawdą
4. Podatnik albo jego pełnomocnik nie stawia się na wezwania naczelnika urzędu skarbowego, naczelnika urzędu celno-skarbowego, dyrektora izby administracji skarbowej lub Szefa Krajowej Administracji Skarbowej
5. Posiadane informacje wskazują na prowadzenie przez podatnika działań z zamiarem wykorzystania działalności banków bądź instytucji SKOK do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi
6. Wobec tego podatnika sąd orzekł zakaz prowadzenia działalności gospodarczej.

To jednak nie wszystko.

Nawiązując do art. 96 ust 9a ustawy o VAT naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu podatnika z rejestru podatników VAT i to bez zawiadamiania o tym fakcie podatnika w sytuacjach przedstawionych w poniższej tabeli.

Ustawodawca określił jeszcze inne przyczyny wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT. Oto one

Wykreślenie podatnika z rejestru podatników VAT z urzędu przez naczelnika urzędu skarbowego
Lp. Okoliczność
1. Podatnik zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej na okres co najmniej 6 kolejnych miesięcy
2. Podatnik zobowiązany do składania deklaracji i ewidencji JPK_V7 nie składał ich za 3 kolejne miesiące lub za kwartał
3. Podatnik składał przez 6 kolejnych miesięcy lub 2 kolejne kwartały deklaracje JPK_V7x, w których nie wykazał sprzedaży, nabycia towarów lub usług ani importu towarów z kwotami podatku do odliczenia
4. wystawiał faktury lub faktury korygujące, dokumentujące czynności, które nie zostały dokonane
5. prowadząc działalność gospodarczą wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że dostawcy lub nabywcy biorący udział pośrednio lub bezpośrednio w dostawie tego samego towaru lub usługi uczestniczą w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej

Wykreśleniu podatnika z rejestru podatników VAT podlegają także podatnicy zaprzestający pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego albo gdy wygasa funkcjonowanie zarządu sukcesyjnego.

Wykreślenie podatnika z rejestru VAT który zawiesił działalność gospodarczą

Podatnik, który będzie zawieszał działalność gospodarczą może ponosić tzw. koszty stałe w okresie zawieszenia. Kosztami takimi mogą być np. koszty abonamentu za telefon, za internet, za hosting, ubezpieczenie mienia związanego z działalnością czy zawodowe, wiele innych.

Może się zdarzyć też, iż podatnik w trakcie zawieszenia działalności gospodarczej dokona sprzedaży np. środków trwałych.

ISTOTNE:

Jeżeli podatnik w okresie zawieszenia działalności gospodarczej będzie wykonywał sprzedaż opodatkowana VAT wówczas będzie on zobligowany przed dniem:

  1. zawieszenia działalności gospodarczej albo
  2. rozpoczęcia wykonywania takich czynności w okresie zawieszenia działalności gospodarczej

– zawiadomić o tym właściwego naczelnika urzędu skarbowego, wskazując okres, w którym będzie wykonywał te czynności.

Jeżeli czynny podatnik VAT tego nie dokonał a więc zawiesił działalność na co najmniej 6 kolejnych miesięcy i przez ten okres:

  1. nie składał deklaracji VAT lub składał tylko zerowe oraz
  2. podatnik nie wysłał zawiadomienia do urzędu skarbowego przed wystąpieniem sprzedaży opodatkowanej VAT

– to urząd skarbowy dysponujący tą informacją może dokonać wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT.

ISTOTNE:

Gdy podatnik zostanie wykreślony przez naczelnika urzędu skarbowego z rejestru podatników VAT wobec zawieszenia działalności na okres minimum 6 miesięcy (nieskładanie deklaracji VAT lub tylko zerowych) – to w momencie wznowienia przez podatnika działalności naczelnik automatycznie przywróci go do rejestru podatników VAT (z tą samą podstawą prawną rejestracji).

Wykreślenie podatnika z rejestru VAT który składa tylko deklaracje zerowe

Czynni podatnicy VAT mający obowiązek składania deklaracji VAT (JPK_V7x) co miesiąc albo co kwartał.

Niekiedy zdarzają się okresy braku obrotów ze sprzedaży ale i z tytułu zakupów. Podatnik wysyła wtedy przez jakiś czas deklaracje zerowe a więc takie w których zarówno podstawa opodatkowania VAT jak i podatek należny wynosi 0 zł oraz podstawa odliczenia i podatek VAT naliczony wynosi także 0 zł.

ISTOTNE:

Trzeba przypomnieć, iż naczelnik urzędu skarbowego wykreśli podatnika, który składał przez:

  • 6 kolejnych miesięcy lub
  • 2 kolejne kwartały

– deklaracje JPK_V7x, w których nie wykazał sprzedaży, nabycia towarów lub usług ani importu towarów z kwotami podatku VAT do odliczenia.

I tutaj należałoby wspomnieć, że niektórzy naczelnicy urzędów skarbowych wysyłają zawiadomienia do podatników o złożenie wyjaśnień dlaczego przez 6 miesięcy albo 2 kwartały podatnik składek deklaracje zerowe.

Natomiast druga część naczelników urzędów skarbowych wysyła albo i nie już tylko zawiadomienie o wykreśleniu podatnika z rejestru podatników VAT z uwagi na składanie deklaracji zerowych przez 6 kolejnych miesięcy lub 2 kolejne kwartały.

Warto aby podatnik nie czekał na wezwanie od urzędu skarbowego. Jeżeli bowiem wie, że będzie składał lub jest w trakcie składania np. 5-tej miesięcznej deklaracji zerowej to warto aby wysłał wyjaśnienia uzasadniające ten stan rzeczy do właściwego urzędu skarbowego (np. sezonowość sprzedaży, późniejsze rozpoczęcie zakupów i sprzedaży po otwarciu działalności, itd.). Tym samym wyprzedzi zdarzenie wykreślenia z rejestru podatników VAT. Jeżeli podatnik udowodni, że tymczasowe składanie zerowych deklaracji JPK_V7x wynika z cech prowadzonej działalności gospodarczej wówczas naczelnik urzędu skarbowego prawdopodobnie nie wykreśli go z rejestru podatników VAT.

Jeżeli natomiast podatnik otrzymał już wezwanie z urzędu skarbowego ale nie o wykreśleniu tylko wpierw o złożenie wyjaśnień to reaguje na to wezwanie i odpowiada uzasadniając, iż składane zerowe deklaracje wynikają ze specyfiki działalności. Po tej odpowiedzi musi poczekać na analizę tej sytuacji przez naczelnika urzędu skarbowego.

Nie warto nie odpowiadać na wezwania z urzędu skarbowego.

Jeżeli podatnik składa deklaracje zerowe przez 6 kolejnych miesięcy lub 2 kolejne kwartały kalendarzowe to może zostać wykreślony z rejestru podatników VAT gdy:

  1. otrzyma zawiadomienia o złożenie wyjaśnień i pozostawi go bez odpowiedzi,
  2. otrzyma zawiadomienia o złożenie wyjaśnień, odpisze na to wezwanie ale nie udowodni, iż składane zerowe deklaracje wynikają ze specyfiki prowadzonej działalności.

Podatnik który udowodni specyficzność prowadzonej działalności wymagającej okresowego składania deklaracji zerowych może nie zostać wykreślony z rejestru podatników VAT.

Jeżeli jednak podatnik zostałby wykreślony i uzna, że wykreślono go bezpodstawnie to musi złożyć wniosek o przywrócenie go do rejestru podatników VAT w okresie 2 miesięcy od dnia wykreślenia z rejestru jako podatnika VAT. Wniosek + ewentualnie załączniki muszą zawierać dowody, iż podatnik faktycznie prowadzi działalność gospodarczą

Naczelnik urzędu skarbowego na ten wniosek podatnika przywróci go do rejestru podatników VAT bez konieczności składania zgłoszenia rejestracyjnego (VAT-R).

Niemniej jeżeli uzna, iż podatnik nie udowodnił faktycznego prowadzenia działalności lub uchybił warunkom formalnym np. termin wówczas nie przywróci podatnika do rejestru podatników VAT.

Mówi o tym m.in. art. 96 ust. 9e oraz 9h ustawy o VAT.

Wykreślenie podatnika z rejestru VAT z uwagi na nieskładanie deklaracji

Jedną z przyczyn wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT jest nieskładanie przez niego deklaracji JPK_V7X za 3 kolejne miesiące lub za kwartał albo zaprzestanie składania tych deklaracji wobec tego, iż był do tego zobowiązany.

Najczęściej naczelnik urzędu skarbowego wysyła do podatnika zawiadomienie o tym fakcie w celu złożenia wyjaśnień i brakujących deklaracji. Podatnik powinien na te wezwanie odpowiedzieć i wyjaśnić zaistniałą sytuację oraz udowodnić rzeczywiste prowadzenie działalności.

Warto w tym miejscu sięgnąć m.in. do art. 96 ust. 9d oraz 9h ustawy o VAT.

Naczelnik urzędu skarbowego:

  1. nie wykreśli podatnika z rejestru podatników VAT jeżeli odpowiadając na otrzymane wezwanie udowodni, że faktycznie prowadzi opodatkowaną działalność gospodarczą oraz złoży niezwłocznie brakujące deklaracje,
  2. przywróci podatnika do rejestru podatników VAT jeżeli złoży on wniosek o przywrócenie w terminie 2 miesięcy od dnia wykreślenia z rejestru jako podatnika VAT a w tym wniosku wykaże, iż prowadzi opodatkowaną działalność gospodarczą i jednocześnie najpóźniej wraz ze złożeniem wniosku o przywrócenie zarejestrowania złoży brakujące deklaracje JPK_V7X.

Podobnie jak wcześniej nie jest przesądzone, że odpowiedź na wezwanie będzie gwarantem utrzymania lub przywrócenia statusu podatnika VAT.

Organ podatkowy może mimo wszystko wykreślić albo nie przywrócić podatnika do rejestru podatników VAT.

Jakie darowizny można odliczyć na zasadach ogólnych (PIT-36, PIT-36L) i ryczałcie (PIT-28)?

Podatnicy składając roczne zeznanie podatkowe poszukują sposobów na obniżenie podatku poprzez odliczenia ulg podatkowych. Jedną z możliwości zagwarantowanych w polskim prawie podatkowym jest sposobność odliczenia darowizn. Przepisy wyodrębniają kilka kategorii darowizn, stąd inne odliczenia przysługują liniowcom, ryczałtowcom i podatnikom na skali podatkowej. Poniżej przedstawiamy jakie darowizny można odliczyć w zależności od stosowanej formy opodatkowania.

Najmniejszy katalog darowizn odliczą podatnicy na liniówce

Podatnicy opodatkowani podatkiem liniowym 19% mogą odliczyć od dochodu tylko i wyłącznie darowizny przekazane na cele kształcenia zawodowego publicznym szkołom prowadzącym kształcenie zawodowe, o których mowa w art. 4 pkt 28a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, oraz publicznym placówkom i centrom, o których mowa w art. 2 pkt 4 tej ustawy.

Publiczne szkoły prowadzące kształcenie zawodowe to szkoły prowadzące kształcenie w zawodach określonych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, do których przyjmowane są osoby pełnoletnie i niepełnoletnie oraz szkoły artystyczne. Do szkół zawodowych zalicza się pięcioletnie technikum, trzyletnią branżową szkołę I stopnia, dwuletnią branżową szkołę II stopnia oraz szkołę policealną dla osób posiadających wykształcenie średnie lub wykształcenie średnie branżowe, o okresie nauczania nie dłuższym niż 2,5 roku. Z kolei publiczne placówki i centra to placówki kształcenia ustawicznego, centra kształcenia zawodowego oraz branżowe centra umiejętności, umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub zmianę kwalifikacji zawodowych.

Odliczenie darowizn na cele kształcenia zawodowego stosuje się w przypadku gdy przedmiotem darowizny są materiały dydaktyczne lub środki trwałe, z wyjątkiem materiałów dydaktycznych lub środków trwałych, które nie są kompletne, zdatne do użytku lub są starsze niż 12 lat.

Odliczenie darowizn na w/w cele nie może przekroczyć 6% dochodu (art. 30c ust. 2 pkt 4 ustawy o PIT).

Pełen katalog darowizn do odliczenia przez ryczałtowców i podatników na skali

Podatnicy opodatkowani ryczałtem oraz podatnicy na skali mogą odliczać od przychodu/dochodu wszystkie darowizny wymienione w ustawie o PIT w art. 26 ust. 1 pkt 9. Możliwość odliczenia darowizn u ryczałtowców wynika z bezpośredniego odesłania do przepisów ustawy o PIT (art. 11 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym osiąganym przez niektóre osoby fizyczne).

Oprócz opisanych w poprzednim podrozdziale darowizn na cele kształcenia zawodowego, podatnicy mogą dodatkowo odliczyć darowizny na cele:

  • określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego, organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 tej ustawy, lub równoważnym organizacjom określonym w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, prowadzącym działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, realizującym te cele (odliczenie darowizn na rzecz organizacji spoza Polski wymaga spełnienia dodatkowych obowiązków dokumentacyjnych),
  • kultu religijnego,
  • krwiodawstwa realizowanego przez honorowych dawców krwi na podstawie ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi, w wysokości iloczynu kwoty rekompensaty określonej przepisami wydanymi na podstawie art. 11 ust. 2 tej ustawy i litrów oddanej krwi lub jej składników,
  • określone w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ulicy Królewskiej w Warszawie (Dz. U. poz. 1551 oraz z 2023 r. poz. 1688).

Odliczenie darowizn limitowane jest do wysokości 6% przychodu lub dochodu w zależności od formy opodatkowania pod warunkiem, że ich wartość nie została zaliczona do kosztów uzyskania przychodów lub odliczona w ramach innej formy opodatkowania.

W zakresie pierwszej grupy darowizn wyjaśnić należy, że odliczeniu podlegają darowizny nie tylko na rzecz beneficjenta wpisanego do rejestru organizacji publicznych (OPP). Formalny status OPP nie ma w tym przypadku znaczenia. Istotny jest cel oraz kategoria beneficjenta, której nie należy wiązać ze statusem OPP. Dla przykładu celami wymienionymi w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego jest działalność charytatywna, działalność wspomagająca rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości, czy pomocy społecznej. Z kolei beneficjentem są organizacje pozarządowe niedziałające w celu osiągnięcia zysku. Działalność pożytku publicznego może być prowadzona także przez m.in. kluby sportowe, spółdzielnie socjalne, stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego oraz osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego.

Dokumentowanie, wycena i sposób odliczenia darowizny

Przekazując darowiznę należy zadbać dodatkowo o jej właściwe udokumentowanie, aby uniknąć ewentualnych sporów z fiskusem. Oprócz obowiązku wykazania w zeznaniu podatkowym kwoty przekazanej darowizny, kwoty odliczenia i danych obdarowanego, należy dodatkowo zachować dowód wpłaty na rachunek płatniczy obdarowanego lub jego rachunek w banku, inny niż rachunek płatniczy.

W przypadku darowizn rzeczowych konieczne jest posiadanie dowodu, z którego wynikają dane identyfikujące darczyńcę oraz wartość przekazanej darowizny wraz z oświadczeniem obdarowanego o jej przyjęciu. Wartość darowizn niepieniężnych należy szacować zgodnie z zasadą ceny rynkowej (art. 26 ust. 6 ustawy o PIT).

W przypadku darowizn na cele krwiodawstwa dokumentem uprawniającym do odliczenia jest zaświadczenie jednostki organizacyjnej realizującej zadania w zakresie pobierania krwi o ilości bezpłatnie oddanej krwi lub jej składników przez krwiodawcę.

Przedmiotem darowizn nie mogą być usługi!

Darowizny w związku z przeciwdziałaniem skutków wojennych na Ukrainie dokonane w 2023r. Przedłużenie a 2024 rok.

Rozliczając podatek dochodowy za 2023 rok można skorzystać z podwójnej preferencji podatkowej w związku z darowiznami na cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy. Wartość darowizn może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, a ponadto zostać odliczona od dochodu/przychodu w zeznaniu rocznym. W tym przypadku istotny jest również beneficjent darowizny. Może być nim m.in. jednostka samorządu terytorialnego, czy podmiot wykonujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium Ukrainy działalność leczniczą lub działalność z zakresu ratownictwa medycznego.

Preferencja podatkowa w opisanym wyżej zakresie została przedłużona na 2024 rok (art. 52zo ustawy o PIT).

Autor- Łukasz Kluczyński

Zagraniczna usługa budowlana świadczona przez podwykonawcę – rozliczenie VAT

Bardzo powszechną praktyką jest wykorzystywanie przez głównego wykonawcę usług podwykonawców do realizacji inwestycji budowlanej zlokalizowanej w innym niż Polska kraju. W związku z takim układem gdzie występuje inwestor, główny wykonawca oraz podwykonwca powstaje pytanie w jaki sposób poprawnie rozliczyć podatek VAT.

Miejsce opodatkowania usługi budowlanej

Pierwszą czynnością którą należy wykonać to odkodowanie miejsca opodatkowania danej usługi. Przypomnijmy, że ustawa VAT w różny sposób określa miejsce świadczenia, a co za tym idzie miejsce opodatkowania.

W zakresie analizowanych przez nas usług budowlanych związanych z nieruchomościami zastosowanie będzie mieć norma szczególna wyrażona w art. 28e ustawy VAT. Przepis ten podaje, że miejscem świadczenia usług związanych z nieruchomościami, w tym usług świadczonych przez rzeczoznawców, pośredników w obrocie nieruchomościami, usług zakwaterowania w hotelach lub obiektach o podobnej funkcji, takich jak ośrodki wczasowe lub miejsca przeznaczone do użytku jako kempingi, użytkowania i używania nieruchomości oraz usług przygotowywania i koordynowania prac budowlanych, takich jak usługi architektów i nadzoru budowlanego, jest miejsce położenia nieruchomości.

Ustawa VAT nie przewiduje innego przepisu regulującego miejsce opodatkowania w przypadku gdy usługę świadczy podwykonawca. To zatem oznacza, że zarówno dla głównego wykonawcy, jak i dla zatrudnionych podwykonawców miejscem opodatkowania usługi budowlanej jest kraj położenia nieruchomości. W konsekwencji jeżeli inwestycja jest realizowana w innym niż Polska kraju to takie usługi nie będą podlegały opodatkowaniu w Polsce.

WAŻNE

Zarówno w przypadku głównego wykonawcy jak i w przypadku podwykonawcy usługa budowlana wykonywana na nieruchomości położonej poza granicami kraju nie podlega opodatkowaniu VAT w Polsce lecz w kraju położenia nieruchomości.

Obowiązek rejestracji w kraju miejsca opodatkowania usługi na nieruchomości

Na potrzeby naszego artykułu załóżmy, że polski generalny wykonawca buduje nieruchomość położoną w Niemczech (na rzecz niemieckiego inwestora) i w tym zakresie korzysta z usług innych podwykonawców – również polskich firm.

W przypadku usługi pomiędzy polskim generalnym wykonawcą, a niemieckim inwestorem generalnym zastosowanie będzie miał wspomniany już art. 28e ustawy VAT. To oznacza, że miejscem opodatkowania tej usługi jest terytorium Niemiec. Z uwagi jednak na fakt, iż odbiorca usługi (inwestor) jest niemieckim podatnikiem to zastosowanie znajdzie mechanizm odwrotnego obciążenia a zatem obowiązek rozliczenia podatku należnego spoczywać będzie na niemieckim inwestorze (w ramach składanej przez niego niemieckiej deklaracji VAT).

Jak już wskazaliśmy z perspektywy prawa polskiego również usługa podwykonawcy nie podlega opodatkowaniu w Polsce. Podatek VAT od usługi budowlanej wykonanej przez podwykonawcę musi być w takim wypadku rozliczony w Niemczech. W rezultacie albo główny wykonawca albo podwykonawca muszą zarejestrować się na cele niemieckiego podatku VAT.

Jeżeli do niemieckiego VAT zarejestruje się główny wykonawca to dla polskiego podwykonawcy będzie to usługa podlegająca opodatkowaniu w Niemczech ale na zasadach odwrotnego obciążenia. W tym wypadku główny wykonawca rozliczy w Niemczech podatek należny.

Natomiast jeżeli to polski podwykonawca zarejestruje się jako podatnik VAT w Niemczech to wykonana usługa będzie dla niego odpłatnym świadczeniem usług na terytorium Niemiec i to on będzie zobowiązany do odprowadzenia VAT do niemieckiego organu podatkowego.

WAŻNE

W przypadku usługi budowlanej realizowanej na terytorium kraju albo główny wykonawca albo podwykonawca powinien zarejestrować się na potrzeby rozliczenia tamtejszego podatku należnego VAT.

Rodzaj fakturowania w przypadku usługi budowlanej świadczonej poza terytorium kraju

Na zakończenie pozostała do wyjaśnienia kwestia właściwego fakturowania usług budowlanych przez poszczególne podmioty.

Powracając do naszego przykładu wskażmy, że w ramach relacji pomiędzy niemieckim inwestorem, a polskim główny wykonawcą, podatnik z Polski wystawi fakturę bez kwoty i bez stawki podatku za to z adnotacją „odwrotne obciążenie”. W tym wypadku obowiązek rozliczenia niemieckiego podatku należnego przejmuje niemiecki inwestor.

Dalej wskażmy, że jeżeli polski główny wykonawca zarejestruje się na potrzeby niemieckiego podatku VAT, to polski podwykonawca w takim przypadku również wystawi fakturę bez kwoty i bez stawki podatku za to z adnotacją „odwrotne obciążenie”. Na zasadzie odwrotnego obciążenia polski główny wykonawca rozliczy niemiecki podatek należny.

Natomiast jeżeli to polski podwykonawca zarejestruje się w Niemczech to będzie zobowiązany do wystawienia niemieckiej faktury VAT z tytułu odpłatnego świadczenia usług na terytorium Niemiec. W tym układzie to polski podwykonawca będzie zobowiązany do rozliczenia niemieckiego podatku VAT w ramach niemieckiej deklaracji podatkowej.

W podsumowaniu naszego dzisiejszego artykułu należy zatem wskazać, że usługa budowlana wykonywana na nieruchomości położonej poza granicami Polski nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT w Polsce. W tym wypadku nie ma znaczenia zlokalizowanie siedziby firmy w Polsce. Również nie jest istotny fakt czy usługa budowlana jest wykonywana przez głównego wykonawcę czy też przez podwykonawcę.

Kwestie odnośnie tego jak powinien być rozliczony podatek od wykonanej usługi i który z podatników powinien go rozliczyć, nie regulują przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, lecz obowiązujące w kraju położenia nieruchomości przepisy ustawy o podatku od wartości dodanej i powinny być określone zgodnie z przepisami tam obowiązującymi. Tak też wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 29.03.2018r., nr nr 0111-KDIB3-3.4012.3.2018.2.MAZ.

Obowiązek opodatkowania PIT oraz VAT – różne daty a tylko jeden moment

Obowiązek podatkowy czy to w podatku VAT czy to w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT to nic innego jak obowiązek opodatkowania zdarzenia będącego sprzedażą albo wpływającego na tę sprzedaż.

Zdarzeniem takim są dostawy towarów, wykonanie usługi, otrzymanie części lub całości zapłaty albo niekiedy i wystawienie faktury.

Kiedy dokładnie powstaje obowiązek podatkowy w PIT a kiedy w VAT? Od czego to zależy? Jakie są wyjątki? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań udzielono w niniejszej publikacji.

Czym jest obowiązek podatkowy

Obowiązek podatkowy niezależnie jakiego podatku dotyczy oznacza czas, najczęściej dzień w którym podatnik (przedsiębiorca) ma obowiązek opodatkować coś co jest przedmiotem opodatkowania danym podatkiem.

Przedmiotem opodatkowania mogą być różne zdarzenia ale o tym za chwilę.

Obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT z tytułu prowadzonej działalności

Obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT z tytułu działalności gospodarczej oznacza dzień w którym podatnik ma obowiązek opodatkować każde przysporzenie majątkowe (każdy przychód) jakie osiągnął w związku z prowadzoną działalnością odpowiednią stawką podatku dochodowego PIT (w zależności od stosowanej formy opodatkowania) z wyłączeniem przychód ustawowo niezaliczanych do przychodów z działalności gospodarczej.

Tymi przychodami są przychody określone w art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647 zwanej dalej ustawą o PIT) do których zalicza się m.in.:

  • pobrane wpłaty lub zarachowane należności na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych, a także otrzymanych lub zwróconych pożyczek (kredytów), w tym również uregulowanych w naturze, z wyjątkiem skapitalizowanych odsetek od tych pożyczek (kredytów),
  • kwoty naliczonych, lecz nieotrzymanych odsetek od należności, w tym również od udzielonych pożyczek,
  • zwrócone, umorzone lub zaniechane podatki i opłaty stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetów JST, niezaliczone do kosztów uzyskania przychodów,
  • zwrócone inne wydatki niezaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

ISTOTNE:

Przychód z działalności gospodarczej a więc przysporzenie (zdarzenie) skutkujące obowiązkiem opodatkowania podatkiem dochodowym PIT to:

  • kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont,

U czynnych podatników VAT to przychód pomniejszony o należny podatek VAT z dokonanej sprzedaży towarów lub usług.

ISTOTNE:

Jako datę powstania przychodu z działalności gospodarczej prawodawca określa:

  1. dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, albo
  2. dzień wystawienia faktury, albo
  3. dzień uregulowania należności.
Obowiązek opodatkowania w PIT przychodu z tytułu prowadzonej działalności
Dzień dokonania dostawy towarów lub wykonania usług Dzień wystawienia faktury Dzień uregulowania należności
Obowiązek opodatkowania podatkiem dochodowym PIT nastąpi w dniu w którym jako pierwsze wystąpi jedno z wymienionych powyżej zdarzeń

Jeżeli pierwszym zdarzeniem (skutkującym powstaniem przychodu) w prowadzonej działalności było dokonanie dostawy towarów lub wykonania usługi to dzień dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi będzie dniem obowiązkowego opodatkowania tego zdarzenia (przychodu) według stawki podatku dochodowego zgodnie z wybraną formą opodatkowania.

Jeżeli pierwszym zdarzeniem (skutkującym powstaniem przychodu) w prowadzonej działalności było wystawienia faktury wówczas dzień wystawienia faktury będzie dniem obowiązkowego opodatkowania tego zdarzenia (przychodu) według stawki podatku dochodowego zgodnie z wybraną formą opodatkowania. I tak dalej.

Przykład 1

Przedsiębiorca dostarczył towary 31.01.2024r., fakturę wystawił 01.02.2024r., zapłatę za ten towar otrzymał 15.02.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT powstanie 31.01.2024r.

Przykład 2

Przedsiębiorca wystawił fakturę 31.01.2024r., usługę wykonał 05.02.2024r., zapłatę za ten towar otrzymał 10.02.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT powstanie 31.01.2024r.

Przykład 3

Przedsiębiorca otrzymał całość zapłaty 25.01.2024r. fakturę wystawił 31.01.2024r. i w tym samym dniu wykonał usługę

Obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT powstanie 25.01.2024r.

ISTOTNE:

Pewnym wyjątkiem od reguły jaki dopuszcza ustawodawca jest określenie przychodu w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego.

Jeżeli strony transakcji określą w umowie lub na fakturze, że usługa będzie rozliczana w okresach rozliczeniowych (miesiąc, kwartał, półrocze, rok), wówczas datą obowiązku opodatkowania przychodu będzie ostatni dzień okresu rozliczeniowego z umowy lub z faktury, nie rzadziej jednak niż raz w roku.

ISTOTNE:

Należy podkreślić, iż obowiązek podatkowy w podatku dochodowym PIT nie powstaje z tytułu otrzymania zaliczki, przedpłaty. Powstaje z tytułu otrzymania zapłaty pełnej należności ale nie z tytułu otrzymania zaliczek czy przedpłat.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT z tytułu prowadzonej działalności

Obowiązek opodatkowania podatkiem VAT dotyczy przedsiębiorców, którzy zarejestrowali się jako czynni podatnicy VAT.

Obowiązek opodatkowania podatkiem VAT oznacza, że przedsiębiorca dolicza podatek VAT należny, który dotyczy sprzedaży (poniższych zdarzeń składających się na sprzedaż).

Zgodnie z ogólną zasadą obowiązek opodatkowania podatkiem VAT powstaje:

  1. w dacie dokonania dostawy lub wykonania usługi, albo
  2. jeżeli przed dokonaniem dostawy lub wykonaniem usługi przedsiębiorca otrzymał zaliczkę, przedpłatę to w dacie otrzymania zaliczki, przedpłaty.

W odniesieniu usług realizowanych etapami, usługę uznaje się za wykonaną, w przypadku wykonania etapu, dla którego określono zapłatę.

ISTOTNE:

Obowiązek opodatkowania podatkiem VAT oznacza nic innego jak doliczenie podatku VAT do wartości dostawy lub usługi lub kwoty zaliczki (otrzymana kwota zaliczka stanowi kwotę brutto w której już mieści się podatek VAT) w dacie wystąpienia jednego z ww. zdarzeń.

Drugi obowiązek wiąże się z ujęciem tych zdarzeń w ewidencji JPK_V7x za okres wystąpienia owych zdarzeń.

ISTOTNE:

Usługę świadczoną, dla której ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń, uznaje się za wykonaną z upływem każdego okresu płatności lub rozliczeń, aż do momentu całkowitego zakończenia świadczenia tej usługi.

Usługę świadczoną w sposób ciągły przez okres dłuższy niż rok, dla której nie upływają terminy płatności lub rozliczeń w roku kalendarzowym, musi nastąpić minimum jeden w roku okres rozliczeniowy i tak w każdym roku świadczenia usługi aż do zakończenia usługi.

ISTOTNE:

Należy podkreślić, iż data opodatkowania VAT w przypadku transakcji zagranicznych:

  1. WDT to data wystawienia faktury,
  2. eksportu towarów to data dokonania dostawy lub otrzymania części lub całości zapłaty za towar,
  3. świadczenia usług na rzecz podatnika (firmy) posiadającego siedzibę poza terytorium RP – to data wykonania usługi (jeżeli otrzymano zaliczkę wówczas w dacie otrzymania zaliczki).

Przykład 4

Przedsiębiorca z siedzibą w Polsce dostarczył towary polskiemu kontrahentowi z siedzibą w Polsce 19.01.2024r., fakturę wystawił 15.02.2024r., zapłatę za ten towar otrzymał 20.02.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 19.01.2024r.

Przykład 5

Przedsiębiorca z siedzibą w Polsce otrzymał od polskiego kontrahenta z siedzibą w Polsce zaliczkę 5.000 zł na poczet przyszłej dostawy towarów 15.01.2024r. na kwotę 25.000 zł brutto, fakturę wystawił 08.02.2024r., zapłatę za ten towar otrzymał 16.02.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 15.01.2024r. w odniesieniu do kwoty 5.000 zł którą należy traktować jak kwotę brutto. Rozliczenie podatku VAT do ewidencji JPK_V7 będzie wyglądać następująco:

  1. 5.000 zł brutto,
  2. 934,96 zł VAT,
  3. 4.065,04 zł netto.

Przykład 6

Przedsiębiorca czynny podatnik VAT z siedzibą w Polsce wystawił fakturę za najem lokalu użytkowego polskiemu kontrahentowi z siedzibą w Polsce 05.01.2024r. Termin płatności faktury to 10.01.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 05.01.2024r.

Przykład 7

Przedsiębiorca czynny podatnik VAT z siedzibą w Polsce wystawił fakturę za najem lokalu użytkowego polskiemu kontrahentowi z siedzibą w Polsce 15.01.2024r. Termin płatności faktury to 10.01.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 10.01.2024r.

Pamiętając o art. 19a ust.7 ustawy o VAT w przypadkach gdy obowiązek podatkowy w VAT powstaje w dacie wystawienia faktury obowiązek podatkowy w VAT powstanie jednak z chwilą upływu:

  1. terminów wystawienia faktury – gdy podatnik nie wystawił faktury lub wystawił ją z opóźnieniem,
  2. terminu płatności w przypadku gdy nie określono terminu wystawienia faktury.

Przykład 8

Przedsiębiorca – czynny podatnik VAT wykonał usługę dla kontrahenta z Francji 12.01.2024r. Fakturę jednak wystawił 10.01.2024r. a zapłatę otrzymał 29.01.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 12.01.2024r.

Przykład 9

Przedsiębiorca – czynny podatnik VAT wykonał WDT (sprzedaż towarów dla kontrahenta unijnego) do Niemiec 25.01.2024r. Fakturę jednak wystawił 14.01.2024r. a zapłatę otrzymał jeszcze 22.01.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 14.01.2024r.

Przykład 10

Przedsiębiorca – czynny podatnik VAT wykonał WDT (sprzedaż towarów dla kontrahenta unijnego) do Słowenii 25.01.2024r. Fakturę jednak wystawił 23.02.2024r. a zapłatę otrzymał jeszcze 29.02.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 15.02.2024r.

Przykład 11

Przedsiębiorca – czynny podatnik VAT z siedzibą w Polsce wykonał usługę budowlaną 17.01.2024r. dla przedsiębiorcy – czynnego podatnika VAT z siedzibą w Polsce. Fakturę jednak wystawił 23.01.2024r. z terminem płatności 31.01.2024r. Zapłatę otrzymał jeszcze 09.02.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 23.01.2024r.

Jeżeli podatnik nie wystawiłby faktury lub wystawił ją z opóźnieniem, obowiązek podatkowy w VAT przy świadczeniu usług budowlanych powstał by:

  1. najdalej 30-tego dnia od dnia wykonania usługi budowlanej czyli najdalej 16.02.2024r., albo
  2. w dacie płatności 31.01.2024r.

w przypadku gdy nie określono takiego terminu – z chwilą upływu terminu płatności.

Przykład 12

Przedsiębiorca – czynny podatnik VAT z siedzibą w Polsce wykonał usługę budowlaną 11.01.2024r. dla osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej zamieszkującej w Polsce. Fakturę wystawił 15.01.2024r. z terminem płatności 31.01.2024r. Zapłatę otrzymał jeszcze 09.02.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 11.01.2024r.

Przykład 13

Przedsiębiorca – czynny podatnik VAT z siedzibą w Polsce wykonał usługę budowlaną 11.01.2024r. dla osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej zamieszkującej w Polsce. Na poczet usługi otrzymał 05.04.2024r. zaliczkę. Fakturę natomiast wystawił 31.01.2024r. z terminem płatności 09.02.2024r. Zapłaty pozostałej należności otrzymał jeszcze 09.02.2024r.

Obowiązek podatkowy w podatku VAT powstanie 05.01.2024r. w odniesieniu do otrzymanej zaliczki. W stosunku do pozostałej kwoty w dacie zakończenia usługi.

ISTOTNE:

Obowiązek podatkowy w VAT w przypadku świadczenia usług budowlanych lub budowlanych montażowych na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalność powstaje na zasadach ogólnych – wykonania usługi albo otrzymania zaliczki jeżeli przedsiębiorca otrzymał ją wcześniej niż wykonał usługę.

Natomiast w przypadku świadczenia usług budowlanych lub budowlanych montażowych dla firm powstaje w dacie wystawienia faktury.

Poza ogólną zasadą opodatkowania podatkiem VAT występują jeszcze zasady szczególne, które dotyczą sprzedaży niektórych towarów lub usług.

Przedstawiono je w poniższej tabeli.

Szczególne momenty powstania obowiązku opodatkowania podatkiem VAT w dacie wystawienia faktury
Data powstania obowiązku opodatkowania Których towarów lub usług dotyczy UWAGA
Wystawienia faktury Energii elektrycznej, cieplnej lub chłodniczej oraz gazu przewodowego Jeżeli podatnik nie wystawił faktury lub wystawił ją z opóźnieniem, obowiązek opodatkowania podatkiem VAT powstaje: z chwilą upływu terminów wystawienia faktury, a w przypadku gdy nie określono takiego terminu – z chwilą upływu terminu płatności.
Telekomunikacyjnych
Najmu, dzierżawy, leasingu lub usług o podobnym charakterze
Ochrony osób oraz usług ochrony, dozoru i przechowywania mienia
Stałej obsługi prawnej i biurowej
Dystrybucji energii elektrycznej, cieplnej lub chłodniczej oraz gazu przewodowego
Związanych m.in. ze sprzedażą wody, oczyszczaniem ścieków, recyklingiem, obróbką, usuwaniem, przetwarzaniem różnych odpadów, zamiataniem śmieci i usuwania śniegu, pozostałymi usługami sanitarnymi
Wystawienia faktury w przypadkach: sprzedaży towarów lub usług na rzecz podatnika VAT z UE albo spoza UE, WSTO, WDT, Otrzymania części lub całości należności przed sprzedażą na rzecz podatnika VAT z UE albo spoza UE z wyjątkiem WDT, sprzedaży opodatkowanej w dacie wystawienia Świadczenie usług budowlanych lub budowlano-montażowych
Dostawa książek drukowanych – z wyłączeniem map i ulotek – oraz gazet, czasopism i magazynów, drukowanych, z wyjątkiem dostaw towarów dokonywanych na rzecz podatnika ułatwiającego dostawy towarów oraz przez tego podatnika
Drukowanie książek – z wyłączeniem map i ulotek – oraz gazet, czasopism i magazynów, z wyjątkiem usług, stanowiących import usług

ISTOTNE:

Czynny podatnik VAT ma obowiązek wystawienia faktury dokumentującą sprzedaż opodatkowaną VAT do 15-tego dnia miesiąca następnego po miesiącu dostawy towarów lub wykonania usługi albo otrzymania zaliczki.

Co więcej faktury nie mogą być wystawiane wcześniej niż 60-tego dnia przed:

  • dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi,
  • otrzymaniem, przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi, całości lub części zapłaty.

ISTOTNE:

Trzeba także zaznaczyć jeszcze jedną bardzo ważną kwestię. Niektóre zakupy przedsiębiorca – nabywca ma obowiązek ująć nie tylko w ewidencji JPK_V7 zakupu ale i w ewidencji JPK_V7 sprzedaży. Dzieje się tak dlatego, że dla tych zakupów przedsiębiorca – nabywca jest podatnikiem VAT zobowiązanym do rozliczenia podatku VAT (należnego) a nie tylko VAT naliczonego. Obowiązek wykazania VAT należnego powstaje w przypadku:

  1. WNT w dacie wystawienia faktury,
  2. Import usług w dacie wykonania usługi,
  3. Importu towarów w dacie powstania długu celnego.

Na koniec drugi szczególny moment opodatkowania podatkiem VAT – data otrzymania części lub całości zapłaty.

Szczególne momenty powstania obowiązku opodatkowania podatkiem VAT w dacie otrzymania części lub całości zapłaty
Data powstania obowiązku opodatkowania Czego dotyczy
Otrzymania całości lub części dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze w odniesieniu do otrzymanej kwoty Wszystkiego, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika.
Otrzymania całości lub części zapłaty w odniesieniu do otrzymanej kwoty Wydania towarów przez komitenta komisantowi na podstawie umowy komisu
Przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienia z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie,
Dokonywanej w trybie egzekucji dostawy towarów
Świadczenia, na podstawie odrębnych przepisów, na zlecenie sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych lub prokuratury usług związanych z postępowaniem sądowym lub przygotowawczym, z wyjątkiem stanowiących import usług,
Świadczenia usług przedmiotowo zwolnionych z podatku VAT a konkretnie usług: ubezpieczeniowych, reasekuracyjnych czy usług pośrednictwa w świadczeniu ww. usług oraz usług świadczonych przez ubezpieczającego w zakresie zawieranych przez niego umów ubezpieczenia na cudzy rachunek, udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę, udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług, a także zarządzanie gwarancjami kredytowymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę, prowadzenia depozytów środków pieniężnych, rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług, pośrednictwa, których przedmiotem są udziały w: a) spółkach, b) innych niż spółki podmiotach, jeżeli mają one osobowość prawną – z wyłączeniem usług przechowywania tych udziałów i zarządzania nimi, których przedmiotem są instrumenty finansowe.

Otwarcie działalności gospodarczej w praktyce

Otwarcie działalności gospodarczej to poważne wyzwanie dla przedsiębiorcy. Zanim przystąpi do jej rejestracji powinien wiedzieć o wielu aspektach właśnie przed a nie po otwarciu, istnieje bowiem szereg informacji i wątków z tym związanych.

W niniejszej publikacji zaprezentowano krótkie kompendium na najistotniejsze tematy. Na końcu dodano także wykaz danych jakie trzeba przygotować do wniosku o rejestrację działalności gospodarczej osoby fizycznej.

Działalność gospodarcza czyli co to za działalność

Definicję działalności gospodarczej można spotkać w kilku ustawach podatkowych ale nie tylko.

Na mocy art. 3 ustawy z dnia 6.03.2018 r. – Prawo przedsiębiorców działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa polegającą na wykorzystywaniu składników majątku (własnych zasobów) oraz innych rzeczy oraz jest prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów np. do działalności wykonywanej osobiście.

Z kolei w ustawie o VAT działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody.

Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

ISTOTNE:

Działalnością gospodarczą nie jest natomiast działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której:

  • przychód z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 75% z kwoty minimalnego wynagrodzenia na dany rok – na rok 2024 jest to 3.181,50 zł do końca czerwca 2023 oraz od lipca 2023r. do końca grudnia 2023r.,
  • która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.

Natomiast nawet jeżeli podatnik spełni te wymagania ale mimo to działalność będzie nosiła znamiona, cech działalności gospodarczej to będzie mieć obowiązek jej rejestracji w CEIDG.

Patrząc na ustawowe ramy określenia działalności gospodarczej można zauważyć wspólne cechy definicji działalności:

  1. działalność zarobkowa,
  2. wykonywana we własnym imieniu,
  3. wykonywana w sposób systematyczny i ciągły,
  4. prowadzenie działalności wiąże się z wykorzystaniem zasobów podatnika,
  5. przychody z tej działalności nie są zaliczane do zupełnie innego źródła przychodów niż z działalności gospodarczej.

Zanim podatnik otworzy działalność – kod PKD

Zanim podatnik przystąpi do rejestracji działalności gospodarczej powinien zastanowić się nad wieloma kwestiami.

Pierwszym z nich jest wybór numeru PKD (lub numerów PKD).

Klasyfikacja PKD to wykaz rodzajów działalności gospodarczych a z tej klasyfikacji podatnik wybiera odpowiedni dla swojej działalności kod PKD lub kilka czy nawet kilkanaście kodów PKD.

Cały wykaz PKD w formacie PDF jest ogólnie dostępny na portalu Głównego Urzędu Statystycznego pod linkiem GUS. Można odnaleźć tam kod PKD odpowiadający przyszłej działalności gospodarczej.

Należy podkreślić, iż kod PKD będzie niezbędny do wpisania do wniosku w CEIDG ale o tym w dalszej części publikacji.

Zanim podatnik otworzy działalność – kwestie podatkowe

Przed rejestrację działalności warto aby podatnik był przygotowany co do wyboru formy opodatkowania.

Aktualnie dostępne są trzy:

  1. skala podatkowa
  2. podatek liniowy,
  3. ryczałt ewidencjonowany.
Podstawowe cechy form opodatkowania
Cecha Skala podatkowa Podatek liniowy Ryczałt ewidencjonowany
Stawka podatku Dochód: do 30.000 zł 0%, pow. 30.000 zł do 120.000 zł – 12 %, ponad 120.000 zł – 32% Stała – 19% niezależnie od dochodu 2%, 3%, 8,5%, 10%, 12%, 15%, 17% Stawka zależna od rodzaju prowadzonej działalności
Uwzględnienie poniesionych kosztów TAK TAK NIE
Kwota wolna TAK NIE NIE
Ulgi podatkowe WSZYSTKIE NIEKTÓRE NIEKTÓRE
Wspólne rozliczenie małżonków TAK NIE NIE
Odliczenie straty TAK TAK Tylko strat wynikających ze skali podatkowej, podatku liniowego po zmianie formy opodatkowania na ryczałt

Szerzej o opłacalności formy opodatkowania opowiedziano w odrębnej publikacji dostępnej na naszym blogu.

ISTOTNE:

Przed rejestracją działalności warto sprawdzić pod jaki urząd skarbowy należy podatnik. Osoba fizyczna należy do urzędu skarbowego, który zasięgiem terytorialnym obejmuje jej adres zamieszkania.

Jeżeli w trakcie roku podatnik zmieniał adres zamieszkania to właściwym urzędem skarbowym będzie urząd skarbowy obejmujący nowy adres zamieszkania.

Jeżeli np. w poprzednim roku podatnik kilka razy zmieniał adres zamieszkania to na początek nowego roku właściwym urzędem skarbowym będzie urząd skarbowy obejmujący ostatni adres zamieszkania na ostatni dzień poprzedniego roku podatkowego.

Zanim podatnik otworzy działalność – ZUS

Warto aby przyszły przedsiębiorca zastanowił się albo sprawdził z jakich ulg w ZUS może skorzystać. Rejestracji do ulg albo do standardowego ZUS podatnik może dokonać na etapie CEIDG albo składając nw. jeden z formularzy odrębnie np. poprzez swoje konto na PUE ZUS.

Na start przez pierwsze pełne 6 miesięcy przewidziana jest ulga na start. Rejestracji do tej ulgi przedsiębiorca dokonuje tylko na formularzu ZUS ZZA z kodem 0540 (0 0). Jeżeli zarejestruje się przynajmniej od 2-ego dnia miesiąca to z ulgi będzie mógł korzystać prawie 7 miesięcy.

Przez okres korzystania z ulgi na start przedsiębiorca podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu (NFZ) a więc opłaca tylko składkę zdrowotną. To oznacza, że ma zapewnione darmowe leczenie szpitalne i u lekarzy w systemie NFZ. Nie ma natomiast prawa do żadnych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego (zasiłek chorobowy, macierzyński, opieka nad członkiem rodziny i wiele innych).

Miesięczna składka zdrowotna przedsiębiorcy w roku 2024 nie może być niższa niż kwota 381,78 zł.

ISTOTNE:

Warunki ulgi na start to:

  1. przedsiębiorca po raz pierwszy rejestruje działalność gospodarczą a jeżeli otwiera ponownie działalność to po co najmniej 60 miesiącach kalendarzowych od ostatniego zawieszenia lub zakończenia działalności gospodarczej,
  2. prowadzenie działalności jako osoba fizyczna albo wspólnik spółki cywilnej,
  3. przedsiębiorca nie wykonuje dla byłego pracodawcy tych samych czynności w ramach działalności jakie wykonywał dla niego jako pracownik, w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym.

Przedsiębiorca nie musi korzystać z ulgi na start. Jest ona dobrowolna.

Może zamiast tej ulgi od razu skorzystać z okresu 24 miesięcy opłacania składek ZUS preferencyjnych a więc obniżonych (albo po okresie ulgi na start). Rejestracji do tej ulgi dokona na formularzu ZUS ZUA albo ZUS ZZA

Warunki ZUS preferencyjnego są takie same jak warunki ulgi na start a więc te, które powyżej przedstawiono. Warunek niewykonywania czynności w ramach działalności na rzecz byłego pracodawcy jest wiążący także przez cały okres 24 miesięcy ulgi ZUS preferencyjnego.

ISTOTNE:

Oprócz ww. warunków z ulgi ZUS preferencyjny nie skorzystają przedsiębiorcy którzy teraz albo w ostatnich 60 miesięcy prowadził działalność:

  • w postaci wykonywania wolnego zawodu
  • twórczą lub artystyczną,
  • jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,
  • edukacyjną w formie przedszkoli, szkół, uch placówek albo innych form wychowania przedszkolnego.

ZUS preferencyjny dotyczy obniżonych, miesięcznych składek ZUS ale tylko społecznych (emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa). Ulga ta pozostaje bez wpływu na składkę zdrowotną. Przez okres opłacania ZUS preferencyjnego nie występuje Fundusz Pracy (wyjątek dodatkowe dochody i przekroczenie łącznie z działalności i dodatkowego źródła przychodu podstawy ZUS opiewającej na kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę albo 60% kwoty przeciętnego wynagrodzenia).

Miesięczne składki ZUS preferencyjne przedsiębiorcy (bez składki zdrowotnej) wynoszą w roku 2024:

  • 402,65 zł w okresie od stycznia 2024r. do czerwca 2024r.,
  • 408,16 zł w okresie od lipca 2024r. do grudnia 2024r.

Co potem?

Przedsiębiorca po 24 pełnych miesiącach może przejść na standardowy ZUS ale może jeszcze wykorzystać tzw. ulgę Mały ZUS Plus. Ulga ta może trwać maksymalnie 36 miesięcy w okresie 60 ostatnich miesięcy.

Minimalne miesięczne składki ZUS w uldze Mały ZUS Plus przedsiębiorcy (bez składki zdrowotnej) wynoszą w roku 2024 wynoszą 402,65 zł. Kwota minimalnych składek ZUS w tej uldze nie ulega zmianie przez cały 2024 rok tak jak ma to miejsce w uldze ZUS preferencyjny.

Ulga Mały ZUS Plus dotyczy obniżonych, miesięcznych składek ZUS ale tylko społecznych (emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa). Ulga ta pozostaje bez wpływu na składkę zdrowotną. Przez okres opłacania składek ZUS w uldze Mały ZUS Plus Fundusz Pracy wystąpi gdy podstawa składek ZUS osiągnie kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

ISTOTNE:

Z ulgi Mały ZUS Plus przedsiębiorca może skorzystać jeżeli:

  1. w poprzednim roku kalendarzowym prowadził działalność minimum 60 dni,
  2. nie przekroczył w zeszłym roku kalendarzowym limitu przychodu z działalności w kwocie 120.000zł za cały rok (jeżeli działalność prowadził krócej niż rok wtedy limit podatnik ustali proporcjonalnie),
  3. nie wykonywał w ramach prowadzonej działalności gospodarczej czynności na rzecz byłego pracodawcy.

Szczegóły na temat ulgi Mały ZUS Plus i pozostałych jej warunków przedstawiono na łamach naszej redakcji w publikacji pod tytułem „Powrót do ulgi Mały ZUS Plus”.

Zanim podatnik otworzy działalność – pozostałe

Oczywiście przed rejestracją działalności gospodarczej dobrze by było aby podatnik dokonał krótkich analiz i rozpoznania kilku czynników mających wpływ na prowadzoną przyszłą działalność.

Jakie to czynniki, poniżej wymieniono kilka przykładowych:

  1. czy od początku konieczne jest zatrudnienie pracownika a jeśli tak to na podstawie jakiej umowy – o pracę, zlecenie, dzieło, inne,
  2. czy podatnik będzie świadczył przypadkiem działalność regulowaną – wtedy konieczne jest uzyskanie niezbędnych zezwoleń, licencji (wykaz działalności regulowanych),
  3. wybór dobrej lokalizacji dla siedziby działalności – czy podatnik może prowadzić działalność w dogodnej lokalizacji czy na ten moment będzie ją prowadził w mieszkaniu, w domu,
  4. rozpoznanie bezpośredniego otoczenia a więc rynku odbiorów towarów, usług, rynku dystrybucji, reklamy, niekiedy pośrednictwa,
  5. pozostałe kwestie.

Zanim podatnik otworzy działalność – mieszkanie albo dom

Przedsiębiorcy, którzy dopiero co rozpoczynają prowadzenie działalności gospodarczej często wykorzystują do tego celu mieszkanie albo dom (przeważnie część nieruchomości).

Częściowe wykorzystanie mieszkania albo domu na prowadzenie działalności gospodarczej skutkuje możliwością ujęcia w kosztach firmy:

  1. czynszu za mieszkanie w wysokości ustalonej proporcjonalnie do metrażu zajmowanego na działalność w mieszkaniu albo w domu (podatnik ustala procentowany wskaźnik – powierzchnia w metrach kwadratowych przeznaczona na działalność do całkowitej powierzchni użytkowej w metrach kwadratowych),
  2. media – prąd, gaz, niekiedy wodę w wysokości otrzymanej przez pomnożenie ww. procentowego wskaźnika,
  3. wydatki na internet ale tylko wtedy kiedy usługa udostępnienia internetu jest wykupiona na działalność i używana wyłącznie w działalności,
  4. wydatki na telefon w kwocie wynikającej z przeprowadzonych rozmów firmowych (w tej sytuacji lepiej jest zamówić usługę telekomunikacyjną wyłącznie na działalność),
  5. odsetki od kredytu na zakup mieszkania, domu ale w tylko części odpowiadającej prowadzonej działalności gospodarczej.

Podatnik może nabywać różnego rodzaju wyposażenie na poczet prowadzonej w mieszkaniu, domu działalności.

Trudniejsza sprawa to ujęcie kosztów remontu, która dotyczy akurat części mieszkania, domu przeznaczonej na działalność. Problem polega na dokładnym wydzieleniu wydatków, które są przeznaczone tylko na działalność i wyłączeniu tych, które dotyczą prywatnej części mieszkalnej.

ISTOTNE:

Od 2023r. podatnik, który wprowadzi na stan środków trwałych mieszkanie, dom przeznaczone na użytkowanie w całości lub w części na działalność gospodarczą – nie może ujmować odpisów amortyzacyjnych od tego mieszkania w koszty firmy.

Rejestracja działalności gospodarczej – wniosek CEIDG

Osoba fizyczna, która chce zarejestrować działalność gospodarczą może to zrobić na 3 sposoby:

  1. wypełnienie dostępnego w internecie wniosku CEIDG,
  2. wypełnienie druku wniosku CEIDG udostępnionego w PDF i wysłanie listem poleconym do urzędu gminy lub miasta miejsca zamieszkania przyszłego przedsiębiorcy,
  3. osobista wizyta w urzędzie gminy lub miasta miejsca zamieszkania przyszłego przedsiębiorcy i wtedy albo przyniesienie wypełnionego druku CEIDG albo wypełnianie z urzędnikiem.

ISTOTNE:

Należy pokreślić, iż wypełnienie i wysłanie formularza CEIDG nie kończy formalności związanych z dokumentami dotyczącymi otwarcia działalności. CEIDG skutkuje:

  1. przekazaniem informacji do właściwego urzędu skarbowego co do formy opodatkowania, podmiotu prowadzącego rachunkowość, miejsca przechowywania dokumentów czy adresów jakie podatnik wykazał w CEIDG,
  2. przekazaniem danych do ZUS w celu utworzenia konta płatnika – m.in. adresy, rodzaj podlegania ubezpieczenia, załączniki jeżeli je wypełniono,
  3. przekazaniem niektórych danych do GUS,
  4. przekazaniem niektórych danych do rejestru urzędu gminy lub miasta.

Poza formularzem CEIDG podatnik ma jeszcze obowiązek zarejestrowania do odpowiednich ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego (formularz ZUS ZUA) albo tylko do zdrowotnego (formularz ZUS ZZA). Jeden albo drugi formularz może wypełnić na etapie wypełnienia formularza CEIDG i dołączyć jako załącznik do tego formularza. Może też wypełnić poza CEIDG ale ma tylko 7 dni od dnia rozpoczęcia działalności na zgłoszenie do ubezpieczeń.

Kolejną kwestię jest to, że gdy podatnik zdecydował lub miał obowiązek od razu zarejestrować się jako czynny podatnik VAT to może tego dokonać w trakcie wypełniania CEIDG dołączając formularz VAT-R albo wypełniając ten formularz poza CEIDG.

Jeżeli otwierana działalność jest kwalifikowana jako regulowana, to przedsiębiorca musi dopełnić jeszcze innych formalności – wykaz działalności regulowanych.

Jakie dane są potrzebne zanim podatnik zabierze się do wypełnienia wniosku? Zaprezentowane je w tabeli. Część nieobowiązkowych danych lub występujących w indywidualnych przypadkach pominięto.

Dane potrzebne do wypełnienia wniosku CEIDG
Punkt we wniosku CEIDG Rodzaj danych
2. Dane wnioskodawcy / przedsiębiorcy Płeć
Imię, Drugie imię (jeśli dotyczy), Nazwisko / Nazwisko rodowe
Imię Ojca, imię Matki
Miejsce urodzenia
PESEL
Datę urodzenia
Rodzaj dokumentu tożsamości
NIP (jeżeli podatnik posiada)
REGON (jeśli podatnik posiada)
Obywatelstwo
3. Adres zamieszkania Kraj, województwo, powiat, gmina, miejscowość, kod pocztowy, ulica, numer domu, numer lokalu
5. Dane firmy Nazwa firmy przedsiębiorcy
Nazwa skrócona
Data rozpoczęcia działalności
Przewidywana liczba pracujących wraz z przedsiębiorcą
Rodzaje działalności gospodarczej wg PKD 2007: Przeważający kod PKD, Dodatkowe
6. Adres do doręczeń jeżeli inny niż adres zamieszkania Kraj, województwo, powiat, gmina, miejscowość, kod pocztowy, ulica, numer domu, numer lokalu
7. oraz 8. Stałe (dodatkowe) miejsce wykonywania działalności gospodarczej jeśli inne niż adres zamieszkania Kraj, województwo, powiat, gmina, miejscowość, kod pocztowy, ulica, numer domu, numer lokalu
9. Podlegam obowiązkowemu ubezpieczeniu ZUS albo KRUS albo za granicą
W poprzednim roku podatkowym: prowadziłem działalność, byłem(am) osobą współpracującą, Przekroczyłem(am) kwotę należnego podatku dochodowego od przychodów
9.1. Zgłoszenie do ZUS Data powstania obowiązku opłacania składek ZUS – taka sama jak rozpoczęcie działalności
Dołączam (dodatkowo) zgłoszenia ZUS ZZA – jeśli podlegam tylko pod zdrowotne, ZUA – jeśli podlegam pod wszystkie składki, ZCNA – jeśli zgłaszam członków rodziny, ZWUA – jeśli wyrejestrowuje się z ubezpieczeń społ. i zdr., ZIUA – jeśli zmianie uległy dane identyfikacyjne
9.2 Oświadczenia na potrzeby KRUS Informacje o kontynuacji lub nie ubezpieczenia w KRUS
10. Oświadczenie O prawdziwości wypełnionych danych
14. Urząd skarbowy Właściwy ze względu na adres zamieszkania przyszłego przedsiębiorcy
15. Oświadczenie o formie opłacania podatku dochodowego Wybór formy opodatkowania: na zasadach ogólnych – skala podatkowa, podatek liniowy, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.
17. Prowadzenie dokumentacji rachunkowej samodzielnie albo przez biuro rachunkowe – wskazać dane biura
19. Adres miejsca przechowywania dokumentacji rachunkowej Kraj, województwo, powiat, gmina, miejscowość, kod pocztowy, ulica, numer domu, numer lokalu
21. Informacja o rachunkach bankowych/rachunkach w SKOK rachunek osobisty (jeżeli podatnik nie posiada firmowego) albo rachunek firmowy. Poza wpisaniem numeru rachunku należy zaznaczyć, który rachunek jest właściwy dla zwrotu podatku.
22. Adres do e-doręczeń Wskazanie danych administratora skrzynki e-Doręczeń
23. Informacja o małżeńskiej wspólności majątkowej Czy istnieje czy nie albo kiedy ustała albo nie dotyczy (np. kawaler, panna)
24. Forma prowadzenia działalności Podatnik zaznacza tryb prowadzenia działalności, tzn. czy prowadzi działalność: indywidualnie, w formie spółki cywilnej, indywidualnie i w formie spółki cywilnej,
25. Jestem wspólnikiem spółek cywilnych Jeśli dotyczy
26. Udzielenie pełnomocnictwa Jeśli podatnik chce udzielić pełnomocnictwa do: zmian wpisu w CEIDG, zawieszenia działalności gospodarczej, wznowienia działalności gospodarczej, wykreślenia wpisu z CEIDG, prowadzenia spraw za pośrednictwem Punktu informacji. Podatnik wpisuje podstawowe dane i adres pełnomocnika.
Papierowe złożenie wniosku Niezbędne jest na ostatniej stronie: podpisanie wniosku imieniem i nazwiskiem podatnika lub osoby upoważnionej, wpisanie miejscowości i daty złożenia wniosku.

Czy nadwyżka w VAT ulega przedawnieniu?

Przedsiębiorcy bardzo często kumulują podatek VAT przenosząc nadwyżkę na kolejną deklarację. Przyczyn takiego stanu rzeczy może być wiele np. zawieszenie działalności gospodarczej, bądź też realizowanie sprzedaży, która opodatkowana jest niższą stawką podatku lub niepodlegającej opodatkowaniu w Polsce. W niniejszym wpisie przeanalizujemy zagadnienie przedawnienia nadwyżki w VAT.

Czy 5-letni okres przedawnienia odnosi się do nadwyżki VAT? Niejednolite orzecznictwo sądów administracyjnych.

W przeszłości ukształtowały się dwa przeciwne stanowiska, które odmiennie rozstrzygały zastosowanie standardowego, 5-letniego terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w kontekście nadwyżki w VAT.

Dwutorowa linia orzecznicza w ostatnich latach była niespójna nawet na kanwach Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). NSA niejednokrotnie w swoich wyrokach orzekał, iż nadwyżka VAT przedawnia się tak samo jak inne zobowiązania podatkowe. Inaczej rzecz ujmując nie wystąpienie o zwrot lub nie skonsumowanie nadwyżki w VAT przez 5 lat powodował jej bezpowrotny przepadek. Taką konkluzję zawarto m.in. w wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2009r., sygn. I FPS 9/08, czy wyroku NSA z dnia14 stycznia 2020r., sygn. I FSK 685/19.

Dopiero wyrok NSA z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. I FSK 126/20 przełamał niekorzystną dla podatników interpretację w tym zakresie.

W przychylnym dla podatników wyroku, wprost zakwestionowano m.in. orzeczenie I FSK 685/19: „Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie rozpatrującym przedmiotową sprawę nie podziela wyrażonych w orzecznictwie poglądów, że termin przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 o.p., ogranicza w czasie możliwość przenoszenia na kolejne okresy nadwyżki VAT naliczonego nad należnym (por. np. wyrok NSA z 14 stycznia 2020 r., sygn. akt I FSK 685/19).”

Korzystne dla podatników stanowisko podtrzymywane jest w najnowszych orzeczeniach i interpretacjach

Brak precyzyjnych regulacji związanych z przedawnieniem nadwyżki VAT oraz dwuznaczny wydźwięk organów podatkowych i sądów administracyjnych może w dalszym ciągu rodzić niepewność przedsiębiorców.

Przejawem tej niepewności jest częstotliwe wydawanie indywidualnych interpretacji prawa podatkowego w przedmiocie przedawnienia nadwyżki w VAT. Za przykład posłużyć może interpretacja indywidualna wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej dnia 20 kwietnia 2023 roku, sygn. 0114-KDIP4-2.4012.97.2023.2.MC. Organ zgodził się ze stanowiskiem wnioskodawcy, iż 5-letni okres przedawnienia zobowiązania podatkowego nie dotyczy nadwyżki VAT: „Zatem mając na uwadze przedstawione we wniosku okoliczności sprawy oraz obowiązujące przepisy prawa podatkowego stwierdzić należy, że mają Państwo prawo do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wynikającej z bieżącej deklaracji VAT i równej kwocie nadwyżki wykazywanej do przeniesienia do rozliczenia na następny okres rozliczeniowy w deklaracji VAT za poprzedni okres rozliczeniowy. W analizowanym przypadku w odniesieniu do nadwyżki podatku naliczonego wykazywanej przez Państwa w kolejnych okresach rozliczeniowych począwszy od I kwartału 2017 r. nie znajduje zastosowania art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.”

Brak przedawnienia nadwyżki nie oznacza możliwości korygowania/weryfikowania przedawnionych okresów rozliczeniowych przez podatnika lub organ podatkowy

Dominujące obecnie stanowisko organów podatkowych, które należy uznać za korzystne dla podatników sprawia, że podatnicy mogą „odzyskiwać” nadwyżkę podatku VAT z przedawnionych okresów, których organ nie może już weryfikować, a podatnik zmieniać/korygować.

Z punktu widzenia podatnika, który ma uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości zamkniętych już rozliczeń podatku, bądź też istnieje istotna niepewność w zakresie udowodnienia pewnych okoliczności przed organem podatkowym w toku ewentualnych czynności sprawdzających, korzystnym zabiegiem może być „przeczekanie” do końca okresu przedawnienia, a następnie wystąpienie o zwrot nadwyżki podatku VAT. Organ podatkowy nie będzie miał prawa do weryfikowania przedawnionych okresów co jest istotną korzyścią dla podatnika. Podkreślono to także w przywoływanym wyżej wyroku sygn. I FSK 126/20: „Organ podatkowy miał stosowny czas i uprawnienia, żeby przed upływem terminu przedawniania skorygować rozliczenia skarżącej. Skoro tego nie zrobił, skarżąca korzysta z dobrodziejstwa instytucji przedawniania rozumianej jako zakaz organu korygowania jej rozliczeń, co do których upłynął termin przedawnienia zobowiązania za dany okres.”

Przedsiębiorcy o mniejszych skłonnościach do ryzyka, którzy wolą nie wdawać się w potencjalne spory z organem podatkowym na gruncie zarówno omawianej kwestii przedawnienia nadwyżki VAT, czy ewentualnych czynności sprawdzających mogą więc poczekać na przedawnienie zobowiązań podatkowych zamykając organom drogę do ewentualnego kwestionowania okresów, w których nadwyżka VAT się skumulowała. Sytuacja ta została zobrazowana na poniższym przykładzie.

Przykład 1

Pani Joanna w latach 2015-2020 prowadziła działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług niematerialnych związanych z wdrażaniem specjalistycznego oprogramowania u klientów zagranicznych. Usługi nie podlegały opodatkowaniu VAT w Polsce.

Pani Joanna nabywała jednak znaczną ilość krajowych usług programistycznych od których odliczała podatek naliczony. Doprowadziło to do powstania nadwyżki w VAT, która od końca 2020 roku była systematycznie przenoszona na kolejne okresy, aż do 2024 roku. Pani Joanna od końca 2020 roku nie podejmowała już aktywnej działalności gospodarczej.

Z uwagi na awarię systemu, Pani Joanna utraciła zasoby i dokumentację związaną ze świadczeniem i nabywaniem usług niematerialnych, stąd w obawie przed ewentualnymi czynnościami sprawdzającymi nie zdecydowała się do tej pory na wnioskowanie o zwrot zgromadzonej nadwyżki w VAT.

Pani Joanna może jednak poczekać do końca 2025 roku i na początku 2026 roku wystąpić o zwrot nadwyżki VAT. Organ nie będzie miał możliwości weryfikowania lat 2015-2020 z uwagi na przedawnienie. Zgodnie z najnowszym orzecznictwem organ będzie jednak zobligowany do zwrotu podatku pomimo przedawnienia okresów, w których powstała nadwyżka w VAT.

Autor- Łukasz Kluczyński

IP-BOX – na czym polega i jakie warunki należy spełnić aby skorzystać z ulgi

Ulgi podatkowe mają na celu stymulować pewne obszary działalności gospodarczej wśród przedsiębiorców. Jedną z takich ulg, popularnej zwłaszcza w branży IT jest IP-BOX. Opłacanie niższego podatku wiąże się z koniecznością spełnienia wielu, często nieostrych przepisów ustawy o PIT, a także prowadzenia dodatkowych ewidencji. Poniżej prezentujemy istotę ulgi IP-BOX oraz korzyści i zagrożenia z niej płynące.

Najważniejsze założenia ulgi IP-BOX. Jakie podmioty mogą z niej skorzystać

Ulga IP-BOX polega na zastosowaniu niższej, 5%-towej stawki podatku od dochodu uzyskanego w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej z kwalifikowanych praw własności intelektualnej. Przepis prawny normujący ulgę został zawarty w art. 30ca ustawy o PIT oraz art. 24d ustawy o CIT. Powyższe oznacza, że z preferencyjnego opodatkowania mogą korzystać zarówno podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych jak i od osób prawnych, których dochody opodatkowane są w Polsce.

Spełniwszy kryterium podmiotu opodatkowania należy istotnie zgłębić tematykę przedmiotu opodatkowania. Zgodnie z tym co zostało zaakcentowane wyżej, w ramach IP-BOX mogą być opodatkowane wyłącznie dochody z kwalifikowanych praw własności intelektualnej:

  1. które podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów odrębnych ustaw lub ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, oraz innych umów międzynarodowych, których stroną jest Unia Europejska,
  2. których przedmiot ochrony został wytworzony, rozwinięty lub ulepszony przez podatnika w ramach prowadzonej przez niego działalności badawczo-rozwojowej,
  3. które zostały wyspecyfikowane w ustawie.

Ustawa zawiera katalog kwalifikowanych praw własności intelektualnej do których należą: 1) patent, 2) prawo ochronne na wzór użytkowy, 3) prawo z rejestracji wzoru przemysłowego, 4) prawo z rejestracji topografii układu scalonego, 5) dodatkowe prawo ochronne dla patentu na produkt leczniczy lub produkt ochrony roślin, 6) prawo z rejestracji produktu leczniczego i produktu leczniczego weterynaryjnego dopuszczonych do obrotu, 7) wyłączne prawo, o którym mowa w ustawie z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin (Dz. U. z 2021 r. poz. 213), 8) autorskie prawo do programu komputerowego.

Działalność badawczo-rozwojowa, a kwalifikowane prawo własności intelektualnej. Objaśnienia podatkowe.

Ulga IP-BOX została zaimplementowana do polskiego prawa podatkowego z dniem 1 stycznia 2019 roku. Choć przepisy normujące omawiane zagadnienie nie są istotnie rozbudowane, to szereg wątpliwości podatników, ale też organów podatkowych sprawił, że kilka miesięcy później Ministerstwo Finansów wydało objaśnienia podatkowe zawierające ponad 80 stron.

Warto zapoznać się z objaśnieniami podatkowymi z dnia 15 lipca 2019 roku, bowiem w sposób istotny pozwalają zrozumieć ulgę IP-BOX. W szczególności ponad 10 stron poświęcono przybliżeniu zagadnienia działalności badawczo-rozwojowej. Inaczej rzecz ujmując skorzystanie z ulgi IP-BOX wymaga w pierwszej kolejności przeanalizowania, czy dany podatnik prowadzi działalność badawczo-rozwojową.

Pojęcie działalności badawczo-rozwojowej zostało lakonicznie wyjaśnione w słowniczkach ustaw. Zgodnie z definicją ustawy o PIT/CIT działalność badawczo-rozwojowa oznacza „działalność twórczą obejmującą badania naukowe lub prace rozwojowe, podejmowaną w sposób systematyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań”.

Analizując powyższą definicję oraz treść przytoczonych powyżej objaśnień podatkowych można wysunąć kilka zasadniczych wniosków, które pomogą uznać daną aktywność podatnika za działalność badawczo-rozwojową:

  • ustawowa definicja posługuję się alternatywą „lub”. Oznacza, to że podatnik może prowadzić badania naukowe lub prace rozwojowe,
  • badania naukowe co do zasady prowadzą do zwiększania zasobów wiedzy, natomiast prace rozwojowe to wykorzystanie istniejącej lub zwiększonej wiedzy do tworzenia nowych zastosowań,
  • szczegółowe znaczenie pojęć badania naukowe i prace rozwojowe wymaga przeanalizowania art. 4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Ustawa o PIT i CIT zawiera bezpośrednie odesłanie do tych przepisów. Za badania naukowe uznaje się badania podstawowe mające na celu zdobywanie nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie komercyjne oraz badania aplikacyjne mające na celu zdobycie nowej wiedzy do opracowywania nowych produktów, procesów lub usług lub wprowadzania do nich znaczących ulepszeń. Prace rozwojowe obejmują z kolei nabywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności, w tym w zakresie narzędzi informatycznych lub oprogramowania, do planowania produkcji oraz projektowania i tworzenia zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, procesów lub usług – z wyłączeniem działalności obejmującej rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do nich, nawet jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń.

Tak rozumiana działalność badawczo-rozwojowa, której skutkiem będzie wytworzenie kwalifikowanego prawa własności intelektualnej da podatnikowi prawo do zastosowania preferencyjnej, 5%-towej stawki podatku!

Dodatkowe ewidencje jako element konieczny w IP-BOX

Spełnienie warunku w postaci uznania danej aktywności podatnika jako działalność badawczo-rozwojowa, której efektem jest wytworzenie kwalifikowanego prawa własności intelektualnej to jeszcze nie koniec. Ustawy o podatkach dochodowych nakładają na podatników korzystających z IP-BOX obowiązek prowadzenia dodatkowych ewidencji (art. 30 cb ustawy o PIT/ art. 24e ustawy o CIT).

W przypadku ksiąg rachunkowych, podatnicy zobowiązani są wyodrębnić w nich każde prawo własności intelektualnej odrębnie w celu ustalenia przypadających na nie przychodów/kosztów oraz dochodu/straty, w tym kosztów i dochodu kwalifikowanego zgodnie z ustawą (zagadnienie szersze, wymagające szczegółowego przeanalizowania).

Podatnicy prowadzący PKPiR wykazują powyższe informacje w odrębnej ewidencji zawierającej analogiczne dane.

W przypadku gdy na podstawie ksiąg rachunkowych lub ewidencji nie jest możliwe ustalenie dochodu (straty) z kwalifikowanych praw własności intelektualnej, podatnik jest obowiązany do zapłaty podatku na zasadach ogólnych (skala podatkowa lub podatek linowy).

Własny interes warto zabezpieczyć interpretacją indywidualną

Kończąc rozważania w zakresie ogólnych reguł ulgi IP-BOX warto zaznaczyć, iż większość podatników decydujących się na preferencyjne opodatkowanie, korzysta z instytucji interpretacji indywidualnej. Wielowątkowość ulgi IP-BOX sprawia, że takie zabezpieczenie własnych interesów jest zazwyczaj konieczne na tle jawiących się wątpliwości zarówno co do stanu faktycznego danego podatnika oraz przepisów, które należy analizować nie tylko w obszarze jednej ustawy. Rekomendowane jest więc występowanie z wnioskiem o interpretację indywidualną we własnej sprawie co pozwoli na uzyskanie pełnej ochrony i uniknięcie sporów z fiskusem.

Autor- Łukasz Kluczyński