Roczne rozliczenie składki zdrowotnej może wykazywać saldo zerowe, jednakże możliwa jest także dopłata lub nadpłata składki zdrowotnej. Podatnicy rozliczający się ryczałtem lub podatkiem liniowym, zwrot składki uprzednio odliczonej od przychodu/dochodu winni odpowiednio uwzględnić w ewidencjach księgowych. W niniejszym wpisie analizujemy niniejszą tematykę w obszarze podatku zryczałtowanego. Zagadnienie związane z podatkiem liniowym będzie przedmiotem odrębnego wpisu.
Zwrot odliczonych składek generuje obowiązek zwiększenia przychodów u ryczałtowca
Przedsiębiorca opodatkowany ryczałtem, który dokonał odliczenia od przychodów 50% zapłaconych składek zdrowotnych, otrzymawszy zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej, obowiązany jest zaliczyć do przychodów równowartość 50% nadpłaty. Zagadnienie to przedstawiono na poniższym przykładzie.
Przykład 1
Pan Jan w 2025 roku, zapłacił składkę zdrowotną w kwocie 16 000 zł, odliczył 50% tj. 8 000 zł. Otrzymawszy zwrot nadpłaty w wysokości 6 000 zł, połowę tej kwoty tj. 3 000 zł obowiązany jest doliczyć do przychodów w 2026 roku (w roku otrzymania nadpłaty).
ISTOTNE:
Zaliczenie nadpłaty na poczet innych składek ZUS jest równoważne ze zwrotem na rachunek bankowy podatnika. Zaliczenie nadpłaty na poczet innych składek obliguje tym samym do zwiększenia przychodów, jeśli podatnik dokonał wcześniej odliczenia składki zdrowotnej.
Powyższy obowiązek zwiększenia przychodów wynika wprost z art. 21 ust. 2a ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w brzmieniu:
„Jeżeli podatnik, obliczając podatek należny, dokonał odliczeń od przychodu lub ryczałtu, a następnie otrzymał zwrot odliczonych kwot (w całości lub w części), w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym otrzymał ten zwrot, dolicza odpowiednio kwoty poprzednio odliczone.”
W jaki sposób rozliczyć zwrot nadpłaty lub jej zaliczenie na poczet innych składek?
Wskazany powyżej przepis precyzuje, iż zwrot kwot uprzednio odliczonych od przychodu należy doliczyć do przychodów w zeznaniu składanym za rok, w którym otrzymano zwrot. Zatem opłacona składka zdrowotna odliczona od przychodu w 2025 roku, zwrócona podatnikowi w 2026 roku obliguje do zwiększenia przychodów w zeznaniu PIT-28 składanym za 2026 rok.
Zwrócona nadpłata składki zdrowotnej powinna być doliczona do przychodów w takiej proporcji w jakiej podatnik wcześniej ją odliczył. Sytuacja ta została zobrazowana na poniższym przykładzie.
Przykład 2
Pani Anna świadczy usługi opodatkowane stawką ryczałtu 5,5% i 8,5%. W 2025 roku zapłaciła składkę zdrowotną w wysokości 10 000 zł, zatem od przychodów odliczyła 50% tej kwoty tj. 5 000 zł w następującej proporcji: 4 000 zł od przychodów opodatkowanych stawką 5,5% (80% z 5000 zł) oraz 1 000 zł od przychodów opodatkowanych stawką 8,5% (20% z 5000 zł).
W 2026 roku Pani Anna otrzymała 3 000 zł zwrotu tytułem nadpłaty składki zdrowotnej. Połowę tej kwoty tj. 1 500 zł zobligowana jest wykazać w przychodach w zeznaniu PIT-28 za 2026 rok. Zgodnie z wyliczonymi powyżej proporcjami Pani Anna zwiększy przychód opodatkowany stawką 5,5% o 1 200 zł (80% z 1 500 zł) oraz zwiększy przychód opodatkowany stawką 8,5% o 300 zł (20% z 1 500 zł).
Sytuacja byłaby zgoła łatwiejsza, gdyby podatnik opodatkowywał wszystkie przychody jedną stawką ryczałtu.
Nadpłata składki zdrowotnej nieodliczonej od przychodu będzie neutralna podatkowo
Analizując zagadnienie opodatkowania nadpłaty składki zdrowotnej podkreślić należy, że tylko odliczona składka zdrowotna, która następnie została podatnikowi zwrócona podlega opodatkowaniu. W sytuacji, gdy podatnik nie opłacał, żadnych składek, a wykaże nadpłatę w rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej, wówczas nie ma obowiązku wykazywania jakichkolwiek dodatkowych przychodów. Taka nadpłata byłaby więc neutralna podatkowo. Podkreślić należy, że w rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej wykazywane są składki należne, a nie zapłacone.
Analogicznie, w sytuacji, gdy przedsiębiorca opłacał wyższą składkę, a finalnie uwzględni w swoich rozliczeniach składkę zdrowotną właściwą dla siebie, wówczas nadpłata będzie również obojętna podatkowo. Niniejszy przypadek zaprezentowano na poniższym przykładzie.
Przykład 3
Pan Włodzimierz opodatkowany ryczałtem opłacał w 2025 roku składkę wg najwyższego przedziału (dla przychodów pow. 300 000 zł) w kwocie 1 384,97 zł na podstawie prognozy z 2024 roku.
Pan Włodzimierz jednakże osiągnął ostatecznie w 2025 roku przychody w kwocie 250 000 zł i uwzględnił w swoich rozliczenia składkę w wysokości 769,43 zł, czyli dla II progu.
W rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej za 2025 Pan Włodzimierz zaraportował nadpłatę składki zdrowotnej w wysokości 7.386,53 zł. Nadpłata ta jednak będzie neutralna podatkowo, ponieważ Pan Włodzimierz odliczał składkę zdrowotną wg niższego, właściwego dla siebie przedziału.
Możliwe inne scenariusze np. zmiana formy opodatkowania lub likwidacja firmy
Prezentowane w niniejszym wpisie przykłady opierały się na założeniu, że podatnik prowadzi w kolejnym roku podatkowym działalność gospodarczą w oparciu o taką samą formę opodatkowania, tj. ryczałt. W praktyce mogą pojawić się inne, mniej typowe sytuacje np. likwidacja działalności. W takim przypadku (zgodnie ze stanowiskiem Krajowej Informacji Skarbowej wg stanu na maj 2026), jeżeli podatnik zlikwiduje działalność gospodarczą i w roku otrzymania nadpłaty składki zdrowotnej nie osiąga już przychodów opodatkowanych ryczałtem, wówczas otrzymany zwrot winien opodatkować jako przychód z innych źródeł na zasadach ogólnych (PIT-37, PIT-36).
Inną sytuacją jest zmiana formy opodatkowania – w takim przypadku również należy dokonać analizy opodatkowania zwrotu nadpłaty składki zdrowotnej. Z uwagi na obszerność tego wątku nie będziemy już go szerzej w tym miejscu poddawać rozważaniom.
Autor: Łukasz Kluczyński